ประชากรกับสิ่งแวดล้อม

ประชากรกับสิ่งแวดล้อม
     ประชากร หมายถึง ประชาชนหรือสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน ที่อาศัยอยู่ในบริเวณเดียวกัน ถ้าบริเวณนั้นก็เป็นชุมชนขนาดเล็ก เช่น หมู่บ้น ตำบล เป็นต้น แต่ถ้าบริเวณใดมีประชากรอาศัยอยู่มากบริเวณนั้นก็เป็นชุมชนขนาดใหญ่ เช่น จังหวัด ประเทศ เป็นต้น
1.  องค์ประกอบของประชากร
     องค์ประกอบของประชากร หมายถึง คุณลักษณะต่าง ๆ ที่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างประชากร องค์ประกอบที่สำคัญ ได้แก่
     1)  องค์ประกอบด้านอายุและเพศ  เป็นการศึกษาถึงเพศและวัยของประชากร ทั้งนี้เพราะอายุและเพศต่างก็มีความสัมพันธ์เกี่ยวกับการเกิด การเจ็บป่วย การตาย การย้ายถิ่น ภาวะแรงงาน เศรษฐกิจ การเลื่อนฐานะทางสังคม และอื่น ๆ อีกมากมาย
     2)  องค์ประกอบด้านสถานภาพการสมรส  การสมรสเป็นสิ่งที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงประชากร และการดำรงไว้ซึ่งเผ่าพันธุ์ของมนุษย์ เพราะการสมรสจะมีต่อการเกิดเป็นประการแรก และยังมีผลต่อการเจ็บป่วย การตาย การย้ายถิ่น อีกด้วย
     3)  องค์ประกอบด้านการศึกษา  การศึกษาเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคน และมีผลทำให้เกิดการพัฒนาสังคมและประเทศ การศึกษานั้นไม่จำเป็นจะต้องเกิดในชั้นเรียนเสมอไป แต่อาจเป็นการศึกษานอกระบบโรงเรียนก็ได้
     4)  องค์ประกอบด้านอาชีพและรายได้  อาชีพและรายได้เป็นตัวกำหนดคุณภาพชีวิตของประชากรได้เป็นอย่างดี เพราะถ้าประชากรมีอาชีพที่ไม่สามารถหารายได้มาเลี้ยงตัวเองและครอบครัวแล้ว จะทำให้คุณภาพชีวิตของประชากรมีคุณภาพต่ำลง
2.  การเปลี่ยนแปลงประชากร
     การเปลี่ยนแปลงประชากร หมายถึง การเปลี่ยนแปลงขนาดหรือจำนวนประชากรในบริเวณใดบริเวณหนึ่ง ในระยะเวลาที่กำหนด การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ได้แก่
     1)  การเกิด เป็นผลให้ประชากรเพิ่มขึ้น ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิด ได้แก่
          (1)  อายุแรกสมรส และการอยู่ร่วมกันของคู่สมรส ถ้าคู่สมรสอายุน้อยไม่รู้จักวางแผนครอบครัว จะทำให้มีโอกาสมีลูกหลายคนสูงมาก
          (2)  ความสมบูรณ์ของร่างกายและจิตใจของคู่สมรส ถ้ามีความสมบูรณ์สูงจะทำให้มีโอกาสมีบุตรได้สูงมากกว่าคู่สมรสที่ไมม่มีความ พร้อมในด้านร่างกายและจิตใจ
          (3)  ค่านิยมเกี่ยวกับจำนวนบุตรและเพศของบุตร ถ้ามีค่านิยมต้องการมีบุตรน้อยก็จะมีการควบคุมจำนวนบุตร และค่านิยมเกี่ยวกับเพศของบุตร ถ้ายังไม่ได้เพศของบุตรตามที่ต้องการ ก็จะมีบุตรไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะได้เพศของบุตรตามต้องการ
          (4)  ขนบธรรมเนียมประเพณีและความเชื่อทางศาสนา มีอิทธิพลต่อการเกิด
          (5)  ภาวะเศรษฐกิจและสังคม ในประเทศที่พัฒนาแล้วเกือบทุกประเทศจะมีอัตราการเกิดต่ำ และประเทศที่กำลังพัฒนาเกือบทุกประเทศจะมีอัตราการเกิดสูง
     2)  การตาย เป็นผลให้ประชากรลดลง ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตาย ได้แก่
          (1)  รายได้และอาชีพ ผู้ที่มีรายได้ดีย่อมมีโอกาสในการได้รับการดูแลรักษา โรคภัยไข้เจ็บดีกว่าผู้ที่มีรายได้น้อย ผู้ที่มีอาชีพที่ต้องใช้แรงงานมากหรืออาชีพที่ต้องเสี่ยงอันตรายมักจะมีอายุ สั้น เช่น กรรมกร ทหาร ตำรวจตระเวนชายแดน เป็นต้น
          (2)  สถานภาพสมรส คนที่สมรสจะมีอัตราการตายน้อยกว่าคนที่เป็นโสด
          (3)  สภาพของสิ่งแวดล้อม ชุมชนที่อยู่อาศัย ผู้ที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีมลภาวะเป็นพิษจะมีอัตราการตายสูงกว่าผู้ที่ อยู่ในบริเวณที่มีสภาพแวดล้อมดี
          (4)  การแพทย์และสาธารสุข ถ้าท้องถิ่นที่ใดมีความเจริญในด้านการแพทย์และสาธารณสุข จะมีอัตราการตายน้อย
          (5)  อายุ เพศ เชื้อชาติ จะพบว่า ทารกวัยแรกเกิดจะมีอัตราการตายสูง เช่นเดียวกับผู้ที่มีอายุมาก จากการสำรวจพบว่าชายจะมีอายุสั้นกว่าหญิง
     3)  การย้ายถิ่น คือ การย้ายที่อยู่จากที่แห่งหนึ่งไปอีกที่หนึ่ง การย้ายถิ่นทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงประชากร คือ ถิ่นที่มีประชากรย้ายออกไป จำนวนประชากรจะลดลง และถิ่นที่มีประชากรย้ายเข้ามา จำนวนประชากรจะมากขึ้น
     ปัจจัยที่ผลักดันให้เกิดการย้ายถิ่นออก ได้แก่
     1)  การลดลงของทรัพยากรธรรมชาติ ทำให้ต้องไปหาแหล่งที่มีทรัพยากรมากกว่า
     2)  ปัญหาทางด้านรายได้และอาชีพ ทำให้ต้องย้ายไปหาถิ่นที่ทำให้มีรายได้เพิ่มมากขึ้น หรือการเปลี่ยนแปลงอาชีพทำให้ต้องย้ายถิ่นออกไป
     3)  เกิดภัยธรรมชาติที่ทำให้บ้านเรือน เรือกสวนไร่นา และทรัพย์สินอื่น ๆ เสียหายจึงต้องอพยพไปหาที่อยู่ใหม่
     4)  ปัญหาขาดความปลอดภัยและความเป็นธรรม จึงจำเป็นต้องไปอยู่ในแหล่งที่ให้ความปลอดภัย และมีความเป็นธรรมมากกว่า
     5)  ปัญหาการขาดแคลนสถานศึกษา ทำให้ต้องย้ายไปหาแหล่งที่มีสถานการศึกษาที่สูงกว่า และดีกว่า
     ปัจจัยในการดึงดูดให้คนย้ายถิ่นเข้า ได้แก่
     1)  โอกาสของการมีงานทำสูงกว่า และมีอาชีพให้เลือกมากกว่า ซึ่งมักจะอยู่ในเมืองใหญ่ ๆ จึงทำให้มีคนในชนบทอพยพเข้าเมืองกันมากขึ้น
     2)  โอกาสที่จะยกฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมให้กับตนเองและคนในครอบครัวมีสูง
     3)  โอกาสในด้านการศึกษาและฝึกฝนอาชีพ
     4)  ความดึงดูดใจในสภาพแวดล้อมและความปลอดภัย
     5)  กาย้ายตามคู่สมรส บุตร บิดามารดา
3.  ปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีการย้ายถิ่น
     ปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีการย้ายถิ่นของประชากร มีหลายสาเหตุด้วยกัน แต่ในที่นี้จะยกตัวอย่างปัจจัยหลักที่สำคัญ ดังนี้
     1)  ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจำนวนประชากร โดยเฉพาะการย้ายถิ่น กล่าวคือท้องถิ่นใดมีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์มีสิ่งแวดล้อมดี มีช่องทางในการทำมาหากินดีกว่าที่อยู่เดิม ก็จะเป็นเหตุจูงใจให้คนในท้องถิ่นอื่นเข้ามาอยู่อาศัย แต่ถ้าท้องถิ่นใดมีทรัพยากรน้อย สภาพแวดล้อมแห้งแล้งทุรกันดาร มีโรคระบาด ก็จะทำให้ประชากรอพยพย้ายถิ่นออกไป
     2)  ความหนาแน่นของประชากร ท้องถิ่นใดมีจำนวนประชากรอยู่อาศัยกันหนาแน่น ย่อมจะเกิดปัญหาการแย่งงาน แย่งที่ทำกิน ขาดแคลนที่อยู่อาศัย ก็จะเป็นสาเหตุให้ประชากรอพยพจากท้องถิ่นนั้นไปอยู่ในท้องถิ่นอื่น
     3)  คุณภาพของคน บุคคลที่ความรู้ ความชำนาญ และมีประสบการณ์ ย่อมได้เปรียบในการเลือกอาชีพที่เหมาะสมและดีกว่า มีคุณภาพชีวิตหรือสภาพความเป็นอยู่ที่ดีกว่า ดังนั้นคนจึงต้องเสาะแสวงหาวิชาความรู้และประสบการณ์ เพื่อให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า จึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงประชากร
4.  ผลกระทบจากการย้ายถิ่นของประชากร
     พื้นที่ที่มีประชากรย้ายออกมาก
     1)  ทำให้ขาดแคลนแรงงาน ในวัยหนุ่มสาวซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาท้องถิ่น
     2)  วัฒนธรรมและประเพณีในท้องถิ่น บางอย่างเปลี่ยนแปลงไป และอาจสูญหายไป เพราะไม่มีผู้สืบทอด
     พื้นที่ที่มีประชากรย้ายเข้ามาก
     1)  เกิดปัญหาด้านเศรษฐกิจ เช่น ขาดแคลนพื้นที่เพาะปลูก
     2)  เกิดปัญหาด้านสังคม เช่น ปัญหาความยากจน ปัญหาการว่างงาน ปัญหาการขาดแคลนที่อยู่อาศัย
     3)  เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ปัญหาขยะมูลฝอย น้ำเสีย อากาศเป็นพิษ